Tập sống thanh thản mỗi ngày

 Nguyên Hậu

Cuộc sống không hoàn toàn theo ý mình. Con người vốn không thể làm chủ được mọi thứ. Níu giữ một điều gì đó trên thế gian này bằng cảm xúc hay lý trí đều không bền vững. Tất cả những gì con người cho là đúng đắn, không sai vào đâu được thì cũng có lúc sẽ quay ngược lại, làm mình thất vọng. Cuộc đời, theo triết lý nhà Phật là bể khổ, nhưng đó là do chính con người tự tạo ra cho mình và cho mọi người xung quanh, nói rộng ra là cho cộng đồng, cho hành tinh mà mình sinh sống. Cuộc đời sẽ không khổ nếu ai cũng biết bỏ qua phần cảm xúc ích kỷ cũng như lý trí quá vẹn toàn của mình. 

Con người sống trên đời cứ như một nghệ sĩ leo dây, sơ sảy một li cũng có thể rơi xuống vực thẳm bất cứ lúc nào. Điều này cũng không ngoại trừ với những kẻ tự cho mình thông minh, những đầu óc siêu phàm nhất đôi khi lại phải trả giá đắt cho những mưu tính của mình. Vì cuộc sống vốn không đơn giản, và không ai có thể thoát khỏi cái chết…

 

Đà Nẵng - lần đầu …

Nguyên Hậu

Xong một chuyến công tác tại Đà Nẵng. Với ai thì chuyện đó bình thường nhưng với mình lại là chuyến đi đáng nhớ. Trước khi đi, trong đầu luôn suy nghĩ, lo lắng về hai chữ công tác. Nhưng khi từ Đà Nẵng đáp máy bay về Sài Gòn, ấn tượng đọng lại và ám ảnh mãi lại là hai tiếng Đà Nẵng, là hình ảnh dãy đất miền Trung mà thôi. 

Miền Trung nhìn từ trên cao

Nói ra điều này, ai cũng có thể nghĩ mình quá ngây thơ, vì thật ra, có những điều ai nấy cho bình thường thì với mình là “vĩ đại”. Cũng giống như ấn tượng về thành phố Đà Nẵng, người Đà Nẵng nói riêng và dãy đất miền Trung, người miền Trung vậy. Trước khi có chuyến đi này, tôi chỉ quanh quẩn ở mảnh đất miền Nam, quanh năm hai mùa mưa nắng, ngoài ra có biết gì thêm. Cách đây mấy năm có dịp về đồng bằng miền Tây Nam Bộ, có dịp hiểu thêm về đất và người nơi đây. Từ đó trong trí cứ nghĩ, cứ thương hai tiếng miền Nam quê mình. 

Về Trung là một điều gì rất khác nhưng không có nghĩa không gợi sự ám ảnh. Tất cả chỉ gói gọn trong một chuyến công tác, nhưng những gì của miền Trung lại cứ đong đầy, đến nỗi khi ra phi trường trở về Sài Gòn, lòng có gì thổn thức, níu kéo, không muốn rời xa.

Có lẽ tất cả những cái gì thuộc về yếu tố côi nguồn đã làm cho mình gắn bó dẫu là vô hình. Từ máy bay nhìn xuống, dãy đất miền Trung chật hẹp, quanh co uốn mình, một bên là núi, một bên là biển. Vậy mới thấy tạo hóa ưu đãi cho mảnh đất miền Nam biết dường nào. Nhất là mùa này, miền Trung đang chịu cái nóng bỏng da rát thịt, vậy mà người dân vẫn rất hiền hòa. Tất nhiên không thể nói hoàn toàn giống người miền Nam, nhưng nhìn họ vẫn thấy rõ cái chân chất mộc mạc, vẫn thấy thương đến tận cùng.

Không hiểu số mình chắc ở hiền nên gặp lành hay sao mà đi đâu cũng có người thương và giúp đỡ. Lần đầu tiên ra Trung, gặp một người miền Trung qua lời giới thiệu của người quen, thế rồi sau đó bỗng thấy thân như anh em vậy. Thời gian rảnh ở ngoài đó chỉ tính bằng giờ, tổng cộng chưa đầy một ngày nhưng vì gặp ngay thổ địa nên được giới thiệu rất nhiều về đất và người miền Trung, đặc biệt là được ăn nhiều món bắt nguồn từ đất Quảng. Chắc cũng bắt nguồn từ tình cảm, nên có những món chỉ mới ăn lần đầu tiên và không mấy hợp với mình nhưng vẫn thấy ngon vô cùng. 

Cũng là lần đầu tiên đến một nơi vốn là thành phố du lịch nhưng lại không thấy cái xô bồ, bát nháo thường thấy ở những nơi khác, tạo cho mình một cảm giác thư thái, yên tâm tuyệt đối. Bắt gặp bất cứ ai ở Đà Nẵng cũng có thể xem họ là một hướng dẫn viên du lịch chuyên nghiệp và tận tình. Đặc biệt, ấn tượng nhất là cách tính quãng đường của họ,  rất chính xác, không phải là cái ước lượng mơ hồ, phóng khoáng như người miền Tây. Có lẽ vì vậy mà dù chỉ hai ngày, kết hợp cả công tác nhưng mình lại có cảm giác như đang tận hưởng một chuyến nghỉ dưỡng thật sự. 

Thêm một tận hưởng, thêm một trải nghiệm để thấy yêu hơn quê hương, đất nước mình…

Vài hình ảnh ghi lại trong chuyến đi của một kẻ thấy gì cũng “lạ”:

Từ hình 1-3: quá trình để có món Bánh tráng cuốn thịt - Đà Nẵng thật thơm ngon

Món Bánh bèo chén miền Trung

Mì Quảng tôm thịt

Đường lên Bán đảo Sơn Trà

Tượng Phật trên chùa Linh Ứng - Đà Nẵng

Từ bán đảo Sơn Trà nhìn toàn cảnh thành phố Đà Nẵng như một vòng cung

Từ biển nhìn vào

Quần thể chùa Linh Ứng

Ngắm biển

Hoàng hôn trên biển

Mặt trời mọc (Biển Mỹ Khê)

Bình minh

Khỏe khoắn làng chài

Báu vật của biển

Đà Nẵng - Tạm biệt...

Chiều trong "Khúc tự tình"

Nguyên Hậu

Không dám gọi “thơ” sao lòng còn thổn thức

Không dám gọi “tình” mà lòng vẫn gieo neo

Không dám gọi “anh” sao mắt đã ngập ngừng

Không dám "trọn đời" mà bể dâu vẫn sợ!

Đọc xong bài thơ “Khúc tự tình” của nhà thơ Hồ Trường, tự dưng trong tôi lại tràn ra những dòng cảm tác ấy. Mấy ai hiểu đằng sao câu chữ của bài thơ ẩn chứa điều gì hay chỉ minh chứng suôn cho những câu chữ ẻo lả, khơi gợi những điều ai cũng hiểu? Tôi không tin có người không hiểu tác giả muốn nói gì nhưng cũng không nghĩ ai đó có thể xuyên qua đến tận cùng những lời tưởng chừng “vu vơ” ấy.  

Ai đó từng nói, yêu chỉ để gió cuốn đi! Nhưng dường như trong cảm nhận  “non nớt” của tôi, cho đến cuối cùng dư vị của tình yêu vẫn là sự níu kéo, hay ngụy trang, cất giấu trong lòng. Vậy nên từ tình yêu mới có những bài thơ, những xúc cảm dù gió có trăm chiều cũng không thể cuốn đi được. Cái ngập ngừng, gieo neo của hoàn cảnh cũng hoàn toàn tự nhiên, nhưng lại là nguyên cớ, là chướng ngại vật làm trúc trắc bao nỗi niềm. 

Cuộc sống, ai mà không sợ bể dâu. Nhưng nếu đã là dâu bể thì khi muốn đến cũng có báo trước bao giờ. Vậy nên sự ngập ngừng, vu vơ trong cảm giác của người trong cuộc cũng là một dấu hiệu rất thật, thật trong chính sự ngộ ra của lòng mình.

Trở lại đối tượng của bài thơ, “em” chỉ thấp thoáng trước cổng đời “tôi” mà đã nghe đâu đó cơn gió của sự bể dâu đã thổi đến, chứng tỏ lòng “tôi” cũng nhạy cảm lắm. Và rồi càng nhạy cảm, “tôi” lại chính là tác nhân mang đến sự dâu bể của đời mình. Chỉ một dấu hiệu nhưng có hai yếu tố song trùng, ngoại cảnh lúc này đóng vai trò là tác nhân nhưng cũng là kết quả cuối cùng còn tồn tại, là bạn đường của người trong cuộc.

"Sông dài nước chảy gieo neo

Lục bình trôi giữa dòng tim tím”

Khúc tình tang đẫm sương

"Chiều ơi bao giờ trở lại

Cho tôi gọi một con đò"

Khúc tình tang trống vắng

"Hỏi người bao giờ tháng bảy

Tôi đón em về trong mưa ngâu"

Gió chợt khua ngàn lá đâu đây…

Tôi đã hát cùng người

Những mùa hồng đỏ cánh

Những ngày mưa xuân rắc bụi trên mắt môi cười

Em thấp thoáng trước cổng đời tôi

Tôi vu vơ sợ trò chơi dâu bể

Tay nâng niu vốc nắng đầu ngày

Nắng chảy tràn xuống cỏ

Lại vu vơ sợ trò chơi bể dâu

Đêm nay ai còn hát bên ga tàu

Hát trên đường vạn dặm

Trong vườn xưa trăng hoài niệm trên cao

Dây đàn tôi chạm khẽ

Dăm nhánh gió vô tình

Đêm nay tôi hát trên đường về

Nắng từ lòng tay trở ấm

Sao vẩn vơ hoài chuyện bể dâu.

Tại sao phải hỏi bao giờ tới tháng bảy để được đón em về trong mưa ngâu? Thì ra, cái tình tưởng chỉ như gió thoảng qua đã da diết đằm sâu tận đáy lòng! Thế nên dù chỉ là vu vơ nhưng anh lại sợ, trong cái sợ lại là cái vu vơ. Mới đọc đã nhận ra sự xa cách, một cách trở vô hình giữa “em” và “tôi’. Lời thơ nghe có gì như chịu đựng, sao không dám gọi “anh” mà là “tôi” nghe có vẻ vô tình? Hay người đang cố làm ra vẻ vô tình để đánh lạc lòng mình, để rồi vẫn nguyên vẹn dấu vết của sự “vu vơ”. Thế mới biết cái đắng cay của người trong cuộc, đã là khúc tự tình cũng không dễ nói ra.

Đọc hết bài thơ mới thấy cái trúc trắc nội tâm của tác giả. Hình ảnh thơ vừa thật nhưng cũng vừa mơ hồ, ám gợi suy tư cho người đọc. Phải chăng đó là chất thơ của Hồ Trường? Tác giả cố tình làm cho nhẹ đi nhưng càng có trọng lực, như cái trầm ngâm suy tư của một người về một chuyện tình không bao giờ tìm thấy bến.

Cuối cùng, chuyến đi của em như một định mệnh, ám ảnh “tôi” suốt một đời. Cái hồn lãng tử của “tôi” vô tình khẽ chạm vào cái "vô tình" của em, của thiên nhiên. Tất cả trở thành đối trọng của "tôi" trong lúc này. Câu thơ cuối cùng có cảm giác đè nặng trong tâm tư, dẫu em đi rồi, anh vẫn cứ vơ vẩn chuyện bể dâu.

Bài thơ như nhịp đập thổn thức nhưng đồng thời cũng cho thấy được sự giác ngộ của người trong cuộc. Có đâu cuộc đời sắp xếp những định mệnh bể dâu, mà dường như chính chúng ta đang tự tạo ra sự dâu bể của cuộc đời mình. Hoặc là, dù cho những yếu tố gây ra bể dâu không còn thì cảm giác về sự bể dâu ấy cũng ám ảnh mãi người trong cuộc. Vì cuộc đời có gì khác chuyện bể dâu…

tự khúc ngày

Nguyên Hậu

chủ nhật. Sáng!

ban công, em, ly café nhả khói

nốt nhạc rơi đều trên thành cửa sổ

gió mang tiếng chim từ nơi khác vọng về

hòa vào tiếng nhạc

em ngỡ là tiếng anh

chủ nhật. Trưa!

gió lang thang miền lạ

căn phòng nhỏ nóng bức

nắng hanh nồng táp vào da thịt

chiếc bàn nhỏ: sách, bản thảo, internet…

không gian bỗng xoay chiều

miên man…

         cánh đồng đầy gió

                           em và anh…

chủ nhật. Chiều!

tiếng gió đạp trên mái tôn

nhạc đồng quê yên ả bên nhà hàng xóm

quán café chật chội

những bộ óc vô hồn nói cười rôm rả

khói thuốc vòng vèo không có lối ra

nhét mình vào nỗi nhớ

             em - dãy phố dài hun hút…

chủ nhật. Buồn!

mưa nặng hạt

tóc xòa trong nỗi nhớ

em: cô bé chơi nhà chòi

một mình

xếp những chiếc thuyền

                  trôi về phía không anh…

Nhớ nhà...

Nguyên Hậu

           Chủ nhật, không về nhà ở Bình Dương mà ở lại Sài Gòn làm một số công việc còn sót lại trong tuần. Nói là ở trọ, nhưng hầu như tôi chỉ ở những ngày trong tuần khi phải học và làm việc, còn cuối tuần tôi thường sắp xếp chạy về nhà. Được về lại ngôi nhà của mình, gặp mặt những người thương yêu và nhất là tận hưởng không khí trong lành, yên tĩnh tuyệt đối trong một khu vườn có rất nhiều cây giúp tôi nhanh chóng lấy lại tinh thần cũng như sức khỏe sau một tuần làm việc và học tập ở Sài Gòn. Ở nhà, sáng chủ nhật nào tôi cũng dành cho mình ít nhất hai tiếng, ngồi trong phòng, nơi có ô cửa sổ hướng ra vườn. Tôi thích được ngồi một mình, thật bình yên, có khi đọc vài trang trong quyển sách mình yêu thích xung quanh là tiếng nhạc nhẹ, đều cùng tách trà hay café. Có khi chỉ ngồi lặng yên, không làm gì, đó là cách tôi cân bằng cuộc sống của mình.

          Tôi thích về nhà vào cuối tuần vì ở đó, tôi được tự do với chính con người và cảm xúc của mình. Những người trong gia đình rất hiểu tôi, họ không bao giờ làm phiền mỗi khi tôi như thế. Và cuối tuần chính là thời gian thư giãn tuyệt đối mà họ dành cho tôi. Ba mẹ tôi, dường như cũng là một thói quen, hễ cuối tuần là lại muốn có bóng dáng của con gái mình ở nhà, nên tuần nào cũng vậy, cứ chiều thứ sáu họ đã gọi điện, hỏi tôi tuần này có gì bận ở Sài Gòn không, họ rất mong được gặp tôi vào cuối tuần.

 Hee và Thư: hai đứa.... "con muộn" của ba mẹ tôi

        
            Lớn rồi mới thấy quý thời gian được sum họp gia đình đến thế. Cuối tuần là dịp anh chị em tôi sum họp ở nhà. Ba mẹ chỉ có 3 cô con gái, nên khi mấy chị lập gia đình, ba mẹ nhất định muốn các con cất nhà xung quanh, không cho đi xa, một phần là mong mỏi và cũng là niềm vui của họ, muốn được trông coi nhà cửa và giúp đỡ nhau những lúc có chuyện bất trắc. Nói chung, họ không muốn rời xa những đứa con của mình, dù cho các anh chị của tôi có lớn đến mức nào, với ba mẹ, họ vẫn cần sự hỗ trợ, chăm sóc. Ngày trước, ba mẹ chỉ có 3 đứa con, chứ từ khi hai chị tôi lập gia đình rồi sinh con, ba mẹ có thêm 4 đứa nữa (hai anh rể và hai đứa cháu). Ở gần bên nên không có chuyện gì là ba mẹ không biết. Có khi  giữa khuya đang ngủ, nghe đứa cháu nhà bên kia ho một tiếng, mẹ cũng trở mình thức giấc, rồi chạy qua xem có đau ốm gì không. Lúc anh chị tôi đi làm, gửi chúng ở nhà cho ba mẹ, cực thì cực thật, nhưng ba mẹ kiên quyết không cho gửi bên ngoài. Họ nói khi nào chúng lớn lên thì cho đi học luôn, chứ còn nhỏ thì ở nhà cho ba mẹ giữ. Vậy nên chúng quý ông bà nhiều còn hơn ba mẹ chúng. Nhiều lúc về nhà, thấy chúng không rời mẹ tôi nửa bước, đi đâu cũng theo, rồi cùng chơi đùa, tôi cứ nghĩ ba mẹ tôi vừa có thêm hai đứa con ... muộn. Nghĩ mà tức cười... Dạo này đứa lớn hơn đã đi học lớp lá, nhà còn một đứa, mẹ cũng đỡ mệt hơn. Và cứ hễ cuối tuần  gia đình lại đông đủ, mấy đứa cháu lại có dịp  “định cư” bên nhà ông bà ngoại. Nhiều lúc chúng chạy giỡn rầm trời, ồn ào thiệt, nhưng tôi biết ba mẹ tôi vui, vì sang thứ hai, căn nhà lại trở về với trạng thái yên lặng… Yêu làm sao khoảng khắc gia đình được ở bên nhau, đó cũng là ký ức đẹp của mỗi thành viên trong gia đình tôi.

           Tuần này vì có một số việc bận, tôi không về nhà được. Sáng thứ bảy, mẹ nghĩ tôi sẽ về nên chuẩn bị đủ thứ, nhưng khi tôi nhắn tin bảo không về được, chắc mẹ cũng buồn. Rồi mấy đứa cháu cũng gọi điện hỏi: “Dì Út đang làm gì? Sao dì Út hôm nay không về chơi với con?”, nghe xong thiệt chỉ muốn bay về nhà. Nhưng mà biết làm sao được, lại sắp tới thi cử, phải dành thời gian ôn tập. Biết là về nhà sẽ vui, nhưng đổi lại, tôi không thể gạt bỏ được cái hấp lực của việc tận hưởng không khí vui vẻ bên gia đình, nên thường sẽ không thể chuyên tâm học được. Ngày chủ nhật ở nhà sao mà trôi qua thật mau, đến lúc phải đi thật không muốn tí nào mặc dù tuần nào cũng về và nhà cũng không cách thành phố bao xa. Vậy nên tôi càng hiểu và thông cảm cho những người vì hoàn cảnh hoặc quê  ở quá xa, không thể về thường xuyên, cảm giác đó chắc còn lớn hơn của tôi gấp mấy trăm lần…

        Vừa gọi điện thoại về nhà, biết mọi việc cũng bình thường, không có gì đặc biệt ngoại trừ vắng bóng tôi, thấy cũng yên tâm phần nào. Tuần sau là sinh nhật Seung Hee, chắc chắn tôi sẽ về…

Tản mạn tháng 5

Nguyên Hậu

            

        Tháng 5 bắt đầu bằng những cơn mưa rào ở mảnh đất miền Nam. Mấy bữa nay lên mạng, đâu đâu cũng thấy các tin đăng về việc các tỉnh Bắc Bộ nắng nóng cao độ, có nơi lên đến 40 độ. Trong khi đó ở miền Nam, một ngày nắng thì ít mà thỉnh thoảng lại thấy bầu trời đen kịt những đám mây, có khi trời đổ mưa liền, có khi thấy mây vậy nhưng mưa ở hướng khác. Mỗi lúc như vậy, cái nóng ứ hậm hập, khiến trẻ con dễ bệnh, mà người lớn thì cũng nóng bức trong người. Đó có lẽ là cảm giác còn đọng lại của tôi sau một kỳ nghỉ lễ dài 4 ngày vừa qua. Di chứng còn lại là cảm, viêm họng...nên ngày đầu tiên đi làm lại sau kỳ lễ lại không muốn nói chuyện với ai. 

          Có người nói, mưa là nước mắt của nhân gian, ông trời gom về, tích tụ ở một nơi, khi nào nhiều quá thì đổ xuống trần gian, giải tỏa bớt nỗi buồn cho nhân thế. Nhưng trần gian có bao giờ hết nước mắt, con người có bao giờ hết khổ nếu còn sống giữa cuộc đời? Thật ra không phải chỉ có con người mới khổ mà mọi vật tồn tại trên thế gian này đều có nỗi khổ riêng. Một cái cây, một hạt cát cũng có nỗi buồn, niềm vui. Mưa là nước mắt của muôn loài, ông trời thu nhặt và cất giữ, một lúc nào đó lại đổ bớt đi, biến nước mắt thành những giọt nước mát lành, con người có thể sử dụng để sinh hoạt, cây cối có thể lấy đó là nguồn sống của mình. Làm như thế sẽ giải tỏa bớt những chất chứa của nhân sinh. Một phát minh cực hay của ông trời.Và đó là cách lý giải của một bộ óc “buồn vui thất thường” nào đó!

          À, vậy thì đúng thật! Những khi giông bão nhiều, có nghĩa là nỗi buồn ở nhân gian này quá hạn, con người không ngừng sầu khổ, khóc than. Năm nào những nhà thiên văn học dự báo có nhiều mưa thì năm đó người ta biết thế giới sẽ khổ lắm.  

          Mới bước sang năm rồng, nhiều người đã đồn nhau năm nay sẽ có nhiều thiên tai, xuất phát là do rồng thường phun lửa, phun nước. Tôi không biết phải tin làm sao, nhưng thật sự, nếu năm nay không phải là năm rồng đi nữa thì trời cũng vẫn sẽ mưa, bão, thậm chí … kinh hoàng. Tôi từng đọc ở đâu đó, người ta nói rằng, khi nỗi khổ của nhân gian nhiều quá, khi lòng tham và cái ác con người của con người lan tràn, trời đất sẽ cho một trận đại hồng thủy, cuốn trôi mọi thứ, mọi vật sẽ tận diệt, trái đất sẽ quay trở lại với thời điểm ban đầu. Vạn vật sẽ bắt đầu sinh sôi như thời nguyên thủy. Liệu điều đó có xảy ra không nhỉ?

           Tôi cứ nghĩ trái đất giống như một bà mẹ hiền hậu, luôn muốn bao dung bảo bọc cho những đứa con là loài người, nhưng những đứa con có bao giờ biết dừng những ý nghĩ cao siêu và táo bạo của mình. Và cho dù có thương mẹ của mình đến đâu, những đứa con đó cũng có những lý do để bảo vệ cuộc sống và sự phát triển vô tận của mình khi nào những điều kiện còn cho phép.  Lúc còn nhỏ thì ấp ủ bên gối mẹ, được mẹ cưng chìu, nuôi nấng bảo bọc chẳng tiếc chi. Nhiều khi đứa con đùa nghịch, hỗn hào, mẹ có dạy dỗ, khuyên răn, có khi “thương cho roi cho vọt”, đôi lúc đứa con có khi chỉ sợ cây roi chứ có biết thương mẹ bao giờ? Đến khi trưởng thành, mải miết theo những ý nghĩ vun đắp, xây dựng tương lai, tìm kiếm mái ấm cho riêng mình, đứa con nhiều khi có về thăm mẹ, nhưng những ngày tháng ấy có là bao so với những gì mẹ dành cho con. Có khi tin mẹ bệnh, không thể bỏ dở công việc, con lại gọi điện hỏi thăm, gửi tiền về nhờ người chăm sóc… Thử hỏi lúc đó mẹ có buồn không? Buồn, buồn lắm, nhưng với lòng thương con, mẹ có ngăn cản con bao giờ. Mẹ vẫn cắn răng chịu đựng trong những tháng ngày mòn mỏi chờ con, mong đứa con ấy có ngày “nhớ” đến mẹ. Cho đến một hôm, hơi tàn lực kiệt, dù cho có thương con đến đâu, người mẹ cũng phải lìa bỏ con mình trở về cát bụi. Đến lúc đó, đứa con mới phát hiện ra mình mất cả thế giới, mất cả bầu trời, nhưng như vậy đã quá muộn màng… 

            Từ khi xuất hiện trên trái đất, con người chịu tác động nhiều của tự nhiên nhưng đồng thời cũng cải tạo tự nhiên. Đắp đê ngăn đập, trồng rừng… nhưng những điều đó cốt để bảo vệ cuộc sống con người. Thử hỏi có bao giờ con người làm điều gì đó thuần túy cho thiên nhiên? Vậy nên mới nói, không có tri thức thì thật là tồi tệ, nhưng một khi đã thông minh rồi thì lại đáng sợ hơn. Con người bây giờ muốn giết nhau thậm chí còn không dùng đến vũ khí, chiến tranh không phải đợi đánh nhau bằng vũ lực hay súng đạn mới gọi là chiến tranh. Các nước trên thế giới, muốn hủy diệt nhau chỉ cần bom nguyên tử hay vũ khí hạt nhân cũng đủ thắng, nhưng cũng là cái thắng để thỏa mãn lòng tham, ý muốn được chiến thắng của mình chứ nào có mang lại điều gì tốt đẹp hơn. Người với người còn không thương nhau, cớ gì lại thương cho quả đất! Chỉ nghĩ bấy nhiêu đã thấy đau lòng. Chính lòng tham, sự thù ghét và ý chí chinh phục của con người đang trở thành vũ khí để họ giết hại nhau và hủy diệt chính mình, cần gì đến đại hồng thủy!!

có những điều...

Nguyên Hậu

có những điều ta ấp ủ về nhau

               thật dịu dàng, nồng ấm

nên dù gió có lay thêm bao chiều lá úa

lá yêu thương cũng chẳng phai màu

có những điều ta ấp ủ về nhau

như thêm chút ngọt  ngào lên chiếc ly đời quyến rũ

sóng có hỏi đâu, sóng cũng đánh tan bờ cát

ta không đến tìm nhau nhưng tâm tưởng đã thuộc về

lại có những điều ta nghĩ về nhau

như tiếng sét vang lên, xé toang màn đêm yên tĩnh

chợt tỉnh giấc, giật mình, bối rối

ta tìm nhau mải miết đến bao giờ?

khi giữa cuộc đời ta cứ mãi tìm nhau

từng ánh mắt, bờ môi và nồng nàn hơi thở

ngăn cách ta có vạn điều không thể
vẫn tìm nhau… mải miết… giấc mơ về…

Yếu tố Hậu hiện đại trong "Không có vua" của Nguyễn Huy Thiệp

     Trần Thị Mỹ Hiền

       Sau năm 1975, văn học Việt Nam vận động theo hai hướng khác nhau, một hướng với các nhà văn Nguyễn Minh Châu, Ma Văn Kháng, Nguyễn Mạnh Tuấn, Chu Lai, Xuân Trình, Lưu Quang Vũ, Nguyễn Duy, Dương Thu Hương, Lê Lựu…văn học đổi mới theo khuynh hướng phản sử thi; và Phạm Thị Hoài, Nguyễn Huy Thiệp, Bảo Ninh, Lê Đạt, Trần Dần, Hoàng Hưng…là những nhà văn, nhà thơ đầu tiên đưa văn học nước nhà đổi mới theo một hướng khác, hướng thứ hai, có thể gọi là hậu hiện đại. Và như trên đã trình bày, Chủ nghĩa hậu hiện đại ở Việt Nam chỉ mang tính chất là yếu tố của hậu hiện đại. Trong các sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp cũng thế, yếu tố hậu hiện đại biểu hiện thông qua tâm trạng và cảm quan hậu hiện đại của tác giả. Xin phân tích một vài đặc điểm trong truyện ngắn Không có vua của Nguyễn Huy Thiệp để làm rõ điều này.

    Truyện Không có vua là truyện ngắn kể về cuộc sống trong gia đình lão Kiền. Cuộc sống ấy xoay quanh lão Kiền-một thợ chữa xe đạp; con trai đầu là Cấn-thợ hớt tóc cùng vợ mới cưới là Sinh; tiếp đến là Đoài-một công chức ngành giáo dục; Khiêm-một nhân viên lò mổ; Khảm-sinh viên đại học và Tốn-em út, bị bệnh thần kinh. Thông qua những sự việc xảy ra và cách nhân vật cư xử với nhau hằng ngày, tác giả nhằm gửi đến người đọc những thông điệp về sự tan vỡ của mối quan hệ trong gia đình và sự biến chất của đạo đức con người dưới sự biến động của xã hội.

   Tuy cùng sử dụng một chất liệu với các nhà văn cùng thời như những phương diện tạo nên mặt tối trong đời sống con người cá nhân hoặc trạng thái phong hóa xã hội, nhưng Nguyễn Huy Thiệp lại kể cho chúng ta những câu chuyện hoàn toàn khác hẳn. Đó là những câu chuyện với nhân vật trong Không có vua, một thế giới không hề có sự xuất hiện của nhân vật chính diện, một thế giới như các nhà nghiên cứu từng gọi là “cuộc đời vô nghĩa” trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp. Một giọng điệu kể khinh bạc, lạnh lùng, thậm chí tàn nhẫn phù hợp với câu chuyện tác giả đưa đến cho người đọc, câu chuyện của lão Kiền, Cấn, Đoài, Khâm…chạy theo những tham vọng phù du của đồng tiền; của cô Sinh lầm lũi chấp nhận cuộc đời vô vị bên người chồng thô bạo; của Khiêm với công việc giết mổ lợn, ngày ngày lấy trộm bộ lòng và hai cân thịt; của Tốn không chịu được bẩn, suốt ngày chỉ biết lau nhà, giặt giũ. Ta có cảm giác các nhân vật không hề nhìn về cuộc sống tương lai phía trước, chỉ là những mưu toan, tính toán chi ly cho miếng ăn hàng ngày, bởi họ quan niệm “có thực mới vực được đạo”. Có chăng thì chỉ là Đoài và Khảm, nhưng tương lai của họ là luồn cúi, nhờ vả để được tiến thân; là lấy cô Mỹ Trinh “con ông Ánh sáng ban ngày” để được hưởng của hồi môn. Những con người chỉ biết cặm cụi phục vụ cho cuộc sống vô nghĩa của mình, cho những tính toán nhỏ nhen, tầm thường. Sự lên ngôi của đồng tiền đã kéo theo nhiều sự đổ vỡ trong mối quan hệ gia đình. Ta không hề bắt gặp trong thế giới ấy đạo lý của gia đình. Tất cả các trật tự trong gia đình bị phá vỡ, xáo trộn: con mỉa mai cha “một miếng vá xăm đáng một chục nhưng tương lên ba chục thì có đức đấy”; cha chửi rủa con; em chồng chọc ghẹo, đòi ngủ với chị dâu; cha chồng nhìn trộm con dâu tắm; em đánh anh…Còn nhiều thứ nữa khiến ta không dám khẳng định đây là một gia đình. Trạng thái nhân thế thì đảo điên,thiếu vắng chuẩn mực giá trị, điểm tựa tinh thần…có lẽ vì thế mà thế giới ấy trở nên vô nghĩa. Thế giới vô nghĩa trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp gần với cái thế giới bơ vơ, rối loạn, đảo lộn của Chủ nghĩa hậu hiện đại, con người không có niềm tin vào giá trị truyền thống và cuộc đời. Và kết thúc mỗi truyện ngắn, tác giả đưa cho người đọc một sự thật trớ trêu hoặc sự thất bại ê chề; điều này gần với kiểu tác giả hậu hiện đại-tân cổ điển. Chính điều này tạo nên trong lòng đọc giả tâm trạng hoài nghi đang tồn tại trong cuộc sống, vậy đâu là ý nghĩa của cuộc sống?

  Bên cạnh đó các sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp còn phảng phất tư duy nghệ thuật của hậu hiện đại. Đó là nguyên tắc lạ hóa theo kiểu câu đố, một nền tảng cấu trúc của các trào lưu, trường phái hậu hiện đại. Câu đố chính là logic của cảm giác, tạo cho người nghe một cảm giác tươi rói như lần đầu được nghe bằng cách lạ hóa các khái niệm, tên gọi thân thuộc hàng ngày. Nguyên tắc lạ hóa ở đây chính là điểm nhìn mới mẻ của nhà văn về con người và đời sống. Tác giả khai thác tính cách của nhân vật đối lập với vai trò trong xã hội; tức là không dựa vào hình dáng, công việc mà khai thác trong những mối quan hệ của các nhân vật với nhau. Và tính cách ấy đối lập với nghề nhiệp của họ. Chẳng hạn, nhân vật Đoài-công chức ngành giáo dục, một nhân vật có học thức nhất trong gia đình lại được nhớ đến như kẻ đê tiện và xấu xa nhất. Lão Kiền không được miêu tả với việc sửa chữa xe đạp mà là bắc ghế nhìn con dâu khỏa thân trong phòng tắm. Nhưng Khiêm-nhân viên lò mổ, một gã đồ tể như “tacdang” giết lợn không gớm tay lại để dấu ấn nhờ hành động đứng ra bảo vệ Tốn và Sinh trước sự đối xử tệ bạc của gia đình. Và Tốn-cậu bé bệnh thần kinh, một nhân vật ngây ngô, khờ khạo, bệnh tật nhất trong truyện lại là người giàu tình yêu thương và có sự sáng suốt nhất bởi cậu nhận ra hiện trạng “không có vua” trong gia đình mình.

   Mỗi tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp là một trò diễn của câu chữ. Trò diễn ngôn từ ấy được tạo nên bằng cách tạo sự rỗng nghĩa trong câu chữ và người đọc sẽ có những cách hiểu và cảm nhận khác nhau, tùy theo trình độ tư duy và cách tiếp cận. Trong truyện ngắn Không có vua, trò diễn này được thể hiện qua nhan đề, sườn truyện và phát ngôn tư tưởng của tác giả.

   Về nhan đề, “Không có vua” đặt trong bối cảnh của diễn biến truyện có thể được hiểu như sau: “Vua” ở đây không chỉ là người có vai vế lớn nhất mà còn thể hiện trật tự cao thấp trong đạo lý cư xử của con người với nhau. Vua sẽ là người được tôn trọng nhất, kính nể nhất mà mọi người phía dưới đều sợ hãi; đồng thời, vua là người có trách nhiệm nặng nề nhất để lãnh đạo trật tự trong xã hội. Đối chiếu trong một gia đình thì người được mang vai trò “vua” ấy, được kính nể nhất và phải gánh vác trách nhiệm nặng nề nhất là người cha. Và trật tự trong gia đình ấy sẽ được đảm bảo theo tôn ti trật tự, vai vế. Ngay từ nhan đề tác phẩm, “Không có vua” tức là tác giả đã khẳng định mọi quyền hạn và trách nhiệm của người cao nhất trong gia đình đã bị bác bỏ và cái trật tự của xã hội nhỏ bé ấy hoàn toàn bị phá vỡ. Và gia đình của lão Kiền đã rơi vào hoàn cảnh “không vua” như thế. Mà “vua” đối với gia đình lão chính là đồng tiền.

  Về sườn truyện, cấu trúc của tác phẩm đi theo thứ tự các phần: Gia cảnh-Buổi sáng-Ngày giỗ-Buổi chiều-Ngày tết- Ngày thường. Kết cấu tự sự đã trở nên mờ nhạt, khó nhận ra logic nhân quả theo trật tự thời gian. Kết cấu truyền thống đã bị phá vỡ, phân thành những mảnh nhỏ, mang lại cảm giác như một sự lắp ghép các sự kiện một cách ngẫu nhiên của ý thức.

   Đồng thời, truyện của Nguyễn Huy Thiệp phá vỡ quan niệm về sự xác tín trong lời phát ngôn của nhân vật. Lời nhân vật có khi trái ngược hoàn toàn với tư tưởng tác giả gửi gắm. Thế giới trong Không có vua với những nhân vật hành động và nói năng đầy vô nghĩa; qua đó nhà văn đưa đến cho người đọc sự trăn trở về ý nghĩ cuộc sống trên hành trình đi tìm hạnh phúc của con người.

   Ta thấy hầu như các sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp đều mang một tâm trạng và cảm quan hậu hiện đại như thế. Nó góp phần hình thành nên một xu hướng văn học đang phát triển hiện nay-xu hướng tìm tòi cách tân theo hậu hiện đại.